FURNIZIM I RI NGA GREQIA

FUSTANE NE SUN AND STARS

FUSTANE NE SUN AND STARS

Historitë me koincidenca që të lënë pa mend

Koincidencat ndodh që të prekin jetën e kujtdo në një moment të caktuar. Disa janë të vogla e të parendësishme, por ka disa që na tërheqin vëmendjen më shumë se zakonisht. Një prej këtyre është rasti kur mendojmë për dikë që s’e kemi parë prej shumë kohësh dhe disa momente më vonë rastis që ai person të na telefonojë ose të na shfaqet papritur përpara në rrugë. Studiuesit janë shpjegime të ndryshëm për koincidencat. Sidoqoftë, bota është e mbushur me rastësi nga më të çuditshmet që shkojnë tej perceptimit tonë mbi atë që mund të ketë ndodhur. Një prej koincidencave më të famshme, e cila qarkullon prej vitesh është ajo mes dy presidentëve amerikanë, Lincoln dhe Kennedy, të cilët kanë jetuar në një distancë kohore prej 100 vitesh nga njëri tjetri. Emrat e të dyve kanë nga shtatë shkronja, të dy janë vrarë ditën e premte ndërkohë që ishin të ulur pranë bashkëshorteve të tyre, njëri në teatrin Ford ndërsa tjetri në një makinë Ford e kështu me radhë. Një koincidencë tjetër mjaft interesante është ajo e dy vëllezërve binjakë. Vëllezërit binjakë, Jim Leëis dhe Jim Springer u ndanë që në lindje dhe u adoptuan nga familje të ndryshme. Të dyja familjet ua vunë emrat James. Dy djemtë u rritën pa e njohur njëri-tjetrin, por të dy u morën me zdrukthëtari dhe të dy u martuan me gra që quheshin Linda. Të dy sollën në jetë djem dhe njëri e quajti James Alan të birin, ndërsa tjetri James Allan. Binjakët gjithashtu u divorcuan dhe u martuan me gra të tjera, të dyja të quajtura Betty. Dhe të dy kishin nga një qen me emrin Toy. Apo siç është rasti i një bebeje që ra dy herë nga e njëjta dritare dhe të dyja herët mbi të njëjtin person që po kalonte në të njëjtën rrugë si një vit më parë. “Tirana Observer” boton 15 koincidenca të çuditshme e interesante njëkohësisht që kanë tërhequr vëmendjen e studiuesve dhe njerëzve që i shohin ato nga pikëpamja e kuriozitetit.

1. Koincidencë historike
Thomas Jefferson dhe John Adams janë dy prej themeluesve të shtetit amerikan. Jefferson hartoi Deklaratën e Pavarësisë e më pas ia tregoi atë Adams, i cili (bashkë me Benjamin Franklin) ndihmoi në redaktimin dhe përfundimin e saj. Kongresi Kontinental e miratoi dokumentin më 4 korrik 1776. Për çudi, edhe Jefferson edhe Adams vdiqën në të njëjtën ditë, 4 korrik 1826, 50 vite pas nënshkrimit të Deklaratës së Pavarësisë.

2. Zbulimi i hotelit
Në vitin 1953, reporteri televiziv Irv Kupcinet ishte në Londër për të kurorëzimin e Elizabetës II. Në një prej sirtarëve të dhomës së tij në hotelin “Savoy” ai gjeti disa objekte që i përkisnin personit me emrin Harry Hannin. Hannin, një yll basketbolli ishte mik i Kupcinet. Dy ditë më vonë, Kupcinet mori një letër nga Hannin, i cili i shkruante se kur kishte qëndruar në hotelin “Meurice” në Paris kishte gjetur në një sirtar një kravatë me emrin e Kupcinet mbi të.

3. Taksia
Në vitin 1975 një person po ecte me motoçikletë në Bermuda, kur u përplas nga një taksi dhe humbi jetën. Ngjarja do të përsëritej një vit më vonë fatkeqësisht. Vëllai i këtij personi humbi jetën në të njëjtën mënyrë. Në fakt ai po udhëtonte me të njëjtën motoçikletë. Dhe ngjarja bëhet akoma më e çuditshme pasi ishte i njëjti shofer taksie që kishte aksidentuar të vëllain e viktimës së radhës dhe në taksi ndodhej i njëjti pasagjer që ishte herën e parë.

4. Bubuzheli i artë
Carl Jung shkruan në “Strukturën dhe dinamikën e psikikës”: “Një grua e re, të cilën po e trajtoja, pa në një moment kritik në ëndërr një bubuzhel të atë. Ndërkohë që ajo po më tregonte ëndrrën unë isha me kurriz nga dritarja. Papritur dëgjova një zhurmë pas meje. Kur u ktheva pashë një insekt fluturues që po përplasej pas xhamit. Hapa dritaren dhe e kapa insektin në ajër ndërsa po fluturonte. Ishte analogjia më e afërt e bubuzhelit të artë”.

5. Hakmarrja
Në vitin 1883, Henry Ziegland u nda nga e dashura e tij, e cila si pasojë e tronditjes kreu vetëvrasje. Vëllai i saj e ndoqi pas Ziegland dhe i qëlloi me armë zjarri. Duke menduar se e kishte vrarë ai kreu menjëherë vetëvrasje. Në fakt, Ziegland nuk vdiq pasi plumbi i lëndoi fytyrën dhe shkoi e u ngul në një pemë. Vite më vonë, Ziegland vendosi të priste pemën, ku ishte plumbi. Ngaqë pema ishte e madhi ai vendosi dinamit, por gjatë shpërthimit plumbi doli nga trungu dhe e goditi Ziegland në kokë.

6. Binjakët
Vëllezërit binjakë, Jim Leëis dhe Jim Springer u ndanë që në lindje dhe u adoptuan nga familje të ndryshme. Të dyja familjet ua vunë emrat James. Dy djemtë u rritën pa e njohur njëri-tjetrin, por të dy u morën me zdrukthëtari dhe të dy u martuan me gra që quheshin Linda. Të dy sollën në jetë djem dhe njëri e quajti James Alan të birin, ndërsa tjetri James Allan. Binjakët gjithashtu u divorcuan dhe u martuan me gra të tjera, të dyja të quajtura Betty. Dhe të dy kishin nga një qen me emrin Toy.

7. Anthony Hopkins dhe momenti i duhur
Aktori i njohur Anthony Hopkins mori një rol të filmit “Vajza nga Petrovka” e autorit George Feifer, më 1973. Ai shkoi në disa librari të Londrës për të blerë librin, por s’e gjeti në asnjë vend. Ndërsa priste trenin për t’u kthyer në shtëpi ai e gjeti librin e harruar aty. Pasi hapi kopertinën, ai zbuloi si ishte kopja personale e autorit, i cili ia kishte dhënë borxh një miku. Hopkins ia ktheu librin autorin, kur ai vizitoi sheshin i xhirimeve disa muaj më vonë.

8. Koincidence fotografike
Një nënë gjermane, e cila fotografoi djalin e saj të mitur më 1914 la filmin në një dyqan në Strasburg. Por filloi lufta dhe gruaja nuk mundi të kthehej në Strasburg për të marrë foton. Dy vite më vonë, ajo bleu një film në Frankfurt për të fotografuar vajzën e sapolindur. Kur filmi u zhvillua, aty u shfaq dhe një figurë tjetër që ishte djali i saj. Filmi i mëparshëm që ajo kishte lënë shumë vite më parë në Strasburg nuk ishte zhvilluar dhe ishte shitur si i papërdorur.

9. Murgu misterioz
Në shekullin e 19-të në Austri, një piktor i quajtur Joseph Aigner tentoi disa herë të vetëvritej. Herën e parë, kur ishte 18-vjeç, një murg i quajtur Capuchin e pengoi, krejt rastësisht. Sërish në moshën 22-vjeçare, i njëjti murg e pengoi të varte veten. Tetë vite më vonë ai u dënua për aktivitet politik, por i njëjti murg ndërhyri për ta shpëtuar. Në moshën 68-vjeçare, Aigner arriti të vriste veten dhe murgu misterioz ishte ai që kreu ceremoninë mortore.

10. Bebja që bie nga dritarja
Në vitin 1930, në Detroid, një njeri i quajtur Joseph Figlock po ecte në një rrugë të qytetit, kur një bebe ra nga një dritare mbi kurrizin e Figlock. As bebja dhe as Figlock nuk pësuan dëmtime. Një vit më vonë, e njëjta bebe ra nga e njëjta dritare e së njëjtës ndërtesë mbi Z.Figlock, teksa ai po kalonte në rrugë. Sërish, as bebja dhe as Joseph Figlock nuk u lënduan.

11. Koincidencë mbretërore
Më 28 korrik mbreti i Italisë Umberto i I-rë, darkoi në një restorant në qytetin e Monzas. Më vonë u zbulua se pronari i restorantit ngjante identik me mbretin. Ai kishte emrin Umberto, bashkëshortja e tij kishte emrin e mbretëreshës dhe restoranti ishte hapur në të njëjtën datë kur Mbreti Umberto i I-rë, ishte celebruar në postin mbretëror. Ditën e nesërme pronari i restorantit që mbante emrin e mbretit, u qëllua për vdekje. Kështu mbeti vetëm një Umberto, mbreti i Italisë.

12. Koincidenca e Edgar Allan Poe
Në shekullin e 19-të, shkrimtari Edgar Allan Poe shkruaji një libër të titulluar “Rrëfenja e Arthur Gordon Pym”. Bënte fjalë për katër të mbijetuar nga një stuhi në det, të cilët pas shumë ditëve në det të hapur vendosën të vrasin dhe të hënë djalin e kabinës të quajtur Richard Parker. Disa vite më vonë në jetën reale, një lundër më emrin “Mignonette” u gjet me katër të mbijetuar, të cilët kishin vrarë dhe ngrënë djalin e kabinës që quhej Richard Parker.

13. Vdekja e binjakëve
Në vitin 2002, dy vëllezër binjakë në moshën 70-vjeçar vdiqën brenda disa orëve njëri pas tjetrit, në dy aksidente të ndryshme në të njëjtën rrugë në veri të Finlandës. Binjaku i parë vdiq kur u godit nga një kamion teksa po ecte me biçikletë në Rahe, 600 kilometra në veri të Helsinkit. Ai vdiq 1.5 kilometra nga vendi, ku u aksidentua vëllai tij. “Kjo është një koincidencë historike, pasi në këtë rrugë madje nuk ndodhin aksidente shpesh”, u shpreh në atë kohë oficerja e policisë, Marja-Leena Huhtala.

14. Fat në poker
Në vitin 1858, Robert Fallon u vra në shenjë hakmarrje nga ata, me të cilët luante poker. Sipas tyre Fallon kishte fituar 600 dollarë në poker pasi kishte bërë me hile. Ato u detyruan të gjenin një njeri tjetër të luante në vend të Fallon. Brenda disa orësh personi i ri kishte bërë 2200 dollarë nga 600 dollarët e Fallon. Në atë kohë mbërriti policia, e cila i kërkoi të riut që ti kthente familjes së Fallon 600 dollarët dhe në atë çast rezultoi se ai ishte vetë djali i Fallon, i cili s’e kishte parë të atin prej 7 vitesh.

15. Libri i fëmijërisë
Kur shkrimtarja amerikane Anne Parrish po kërkonte në libraritë e Parisit në vitin 1920, ajo gjeti një libër që kishte qenë i preferuari i saj në fëmijëri, “Xhek Fros dhe tregime të tjerë”. Ajo e mori librin dhe ia tregoi bashkëshortit duke i shpjeguar sa e kishte dashur kur kishte qenë e vogël. Bashkëshorti e mori librin dhe e hapi, kur pa brenda kopertinës mbishkrimin: “Anne Parrish”. Ishte libri i fëmijërisë se Anne.
Informacionet që vijojnë janë të vërteta!

- Abraham Lincoln u zgjodh në kongres më 1846
- John Kennedy u zgjodh në kongres më 1946

- Abraham Lincoln u zgjodh president më 1860
- John Kennedy u zgjodh president më 1960

Mbiemrat Lincoln dhe Kennedy përbëhen nga 7 germa.

Të dy konsiderohen mbrojtësit e mëdhenj të drejtave të njeriut.

Gratë e të dy Presidentëve humbën fëmijë ndërkohë që banonin në Shtëpinë e Bardhë.

Të dy Presidentët u vranë me goditje në kokë.

Të dy Presidentët pushuan së jetuari ditë të mërkure.

Sekretaria e Lincoln-it quhej Kennedy.
Sekretaria e Kennedy quhej Lincoln.

U vranë nga "njerëz jugorë".
Të dy Presidentet patën si pasardhës një "jugor"

Emrat e pasardhësve përbëhen nga 7 germa dhe të dy quheshin Johnson.

Andrew Johnson, që pasoi Lincoln lindi më 1808
Lyndon Johnson, që pasoi Kennedy lindi më 1908

John Wilkes Booth, që vrau Lincoln lindi më 1839
Lee Harvey Oswald, që vrau Kennedy lindi më 1939

Të dy vrasësit njiheshin nga tre emrat e tyre.
Totali i germave të emrave të tyre ishte 15.

Lincoln vdiq në një kinema që quhej "Kennedy"
Kennedy vdiq në një makinë që quhej "Lincoln"

John W. Booth iku nga kinemaja dhe u arrestua në një ndërtesë.
Lee H. Oswald iku nga një ndërtesë dhe u arrestua në një kinema.

Booth dhe Oswald i vranë përpara procesit...

Dhe tani, gjëja me e habitshme...

Një javë përpara se të vritej, Lincoln ishte me pushime në Monroe, Maryland.
Një jave përpara se të vritej, Kennedy ishte "me pushime" me Marilyn Monroe.


I dashuruar me Ballkanin

ARDIAN KLOSI



I pari dijetar që zhvilloi konceptin e filologjisë ballkanike. Profesori i Lajcigut e mësoi shqipen më së pari si toskërishte në Manastir, pastaj me një elbasanas gegënishten në Athinë në vitet 1889/90.

Ka qëndruar dy herë në Shqipëri të mesme, sidomos në Elbasan, para se t'i jepte formën përfundimtare Gramatikës së tij që u mbështet mbi gegënishten jugore.

Gustav Weigand në 80-vjetorin e vdekjes

Belgershain është një lokalitet i vogël pranë Lajpcigut, ai ka sot rreth 3.500 banorë, një kështjellë, një kishë, njolla pyjesh, liqenesh e përrenj që ndajnë lagjet e banimit ose vilat nga njëra-tjetra.

Midis tyre dallon nga trajtat e veçanta që të kujtojnë mënyrën tradicionale të ndërtimeve në Vllahi shtëpia që ngriti këtu 85 vjet më parë Gustav Weigandi (Vajgand 1860-1930).

Më datë 30 maj, pra sot, kjo komunë e vogël kujton, në 80 vjetorin e tij të vdekjes, me një ceremoni dhe një ekspozitë dijetarin filolog që studioi me themel popujt e Gadishullit tonë dhe vuri themelet e një gjuhësie ballkanike.

Shtëpinë e tij në Belgershain Weigandi e ndërtoi në një pjesë të madhe vetë, me tulla balte që kishte përgatitur po vetë, ashtu siç bënin muratorët rumunë, vllehë, shqiptarë.

Ndoshta dhimbja për dy fëmijë që i humbi në vitin 1918 e bëri profesorin e Lajpcigut që t'u jepej kaq shumë ndërtimeve dhe të merrej me frutikulturë e zbukurimin e një kopshti të madh, të cilin e kishte trajtësuar gjithashtu pas kujtimesh nga vendet e ndryshme të Ballkanit që hulumtoi në jetën e tij.

Në të vërtetë kishte lindur në Duisburg të krahinës së Ruhrit, ndërsa në Lajpcig studioi gjuhët romane.

Po këtu mbrojti doktoratën më 1888 me një punim për gjuhën e vllehëve të malit Olimp, ndërsa habilitimin e bëri më 1891 me një gramatikë të megleno-vllahishtes. Prej këtij viti e deri në vdekje do të ishte docent e profesor i gjuhëve romane pranë Universitetit të Lajpzigut. Më 1893 ngre këtu Institutin për gjuhën rumune, i pari i këtij lloji jashtë kufijve të Rumanisë.

Veprat e tij janë themelore për gjuhët rumune (Atlas gjuhësor i trevës dakorumune, në 2 vëll. 1898, 1909), arumune (Arumunët, në dy vëll. 1894-1895), bullgare (Fjalor bullgarisht-gjermanisht dhe Biblioteka bullgare, 9 vëll. nga 1916-1919) shqipe (Gramatikë e gjuhës shqipe, 1913, Fjalor shqip-gjermanisht e gjermanisht-shqip 1914).

Weigandi ishte i pari dijetar që zhvilloi konceptin e filologjisë ballkanike, e cila gjuhët e ndryshme të Gadishullit, që janë degëzime familjesh të ndryshme (romane, sllave) ose edhe degë më vete sikurse greqishtja dhe shqipja, i sheh megjithatë edhe si një familje të madhe më vete falë shkëmbimeve dhe ndikimeve të shumta që kanë pësuar ato nga njëra-tjetra në rrjedhë të shekujve.

Studimet e tij për gjuhën dhe etnografinë e këtyre popujve i shoqëronte me qëndrime të gjata në vendet përkatëse. Kërkimet më intensive i ka bërë në Rumani, në Maqedoni, Olimp e Pind me vllehët e këtyre trevave.

Thuhej se ishte vëllam (probatin) me disa nga të parët e fiseve rumune. Po kaq e gjithanshme ishte edhe puna me Bullgarinë: te Biblioteka bullgare ka botuar ndër të tjera përralla të shumta dhe material tjetër folklorik, ndërsa më 1909 organizoi në Lajpcig një vargan me mbi 30 mbajtës kostumesh popullore bullgare.

Kurse shqipen e ka mësuar më së pari si toskërishte në Manastir, pastaj me një elbasanas gegënishten në Athinë në vitet 1889/90. Më vonë ka qëndruar edhe dy herë në Shqipëri të mesme, në vitin 1909 dhe 1912, sidomos në Elbasan, para se t'i jepte formën përfundimtare Gramatikës së tij që u mbështet pikërisht mbi gegënishten jugore. Kishte arsyet e tij që u përqendrua pikërisht mbi këtë trevë gjuhësore të shqipes.

"Mund të ngrihet pyetja, shkruan në parathënien e librit të tij, përse vura në themel të gramatikës sime dialektin geg jugor të Elbasanit. Pata arsye të ndryshme: ishte e domosdoshme më së pari që të zgjidhja një dialekt qendror, i cili është i kuptueshëm si për toskët ashtu dhe për gegët, e këtu vinte në diskutim vetëm gegënishtja jugore, edhe pse deri atëherë nuk përdorej si gjuhë letrare.

Shqipëria e mesme është kryesisht muhamedane, e këtu zhvillimi aq më pak ngulitja e gjuhës kombëtare ishte i pamundur për shkak të fanatizmit të klerit, ndërkohë që në Veri, falë propagandës katolike, u nxit drejtpërdrejt zhvillimi i një letërsie në gjuhën kombëtare me alfabet latin.

Në jug te toskët, ku prej kohësh shkollat greke kanë ndikuar për emancipimin dhe kulturën, shpejt filloi edhe shkrimi i gjuhës amtare; edhe këtu zuri vend një propagandë e fortë kombëtare, kështu ndodhi që gegët e jugut përdorin si gjuhë shkrimi toskërishten dhe jo dialektin e tyre.

Mirëpo kjo toskërishte, që i përgjigjet pak a shumë dialektit të Korçës, paraqet vështirësi të mëdha për gegët e veriut, si për trajtat më të plota ashtu dhe për fjalorin.

Anasjelltas, gegënishtja e veriut (shkodranishtja), për shkak të trajtave të saj me sinkopë [rënie zanoresh] të fortë dhe kthimin në fërkuese të fonemave qiellzore, shpesh është për toskët e pakuptueshme. Të gjitha këto vështirësi bien në qoftë se merret gegënishtja jugore.

Elbasani, për arsye të vendndodhjes së tij në qendër të Shqipërisë, në një zonë thjesht shqiptare, anë Via Egnatias së vjetër në luginën e Shkumbinit, ku ndahen rrugët që shkojnë drejt Tiranës, drejt Durrësit, drejt Beratit-Vlorës, është si i paracaktuar të bëhet kryeqyteti i një Shqipërie të lirë, e cila në këto çaste që po shkruaj ende nuk ekziston, por që i ka të gjitha gjasat të realizohet. Hapja e një shkolle pedagogjike në këtë qytet është fillimi më i mirë, për t'i dhënë elbasanishtes, përkatësisht gegënishtes jugore vendin që ajo meriton."

Në të vërtetë sugjerimi i Weigandit për t'u bërë Elbasani kryeqytet i Shqipërisë nuk u dëgjua, nga ana tjetër ideja e tij për ta bërë gegënishten jugore gjuhën e shtetit të ri zuri vend fort.

Qysh gjatë Luftës së parë botërore Komisia letrare e Shkodrës, e krijuar nën kujdesin e shtabit të ushtrisë austro-hungareze në vjeshtë 1916 dhe e përbërë nga anëtarë si Gjergj Fishta, Luigj Gurakuqi, Mati Logoreci, At A. Marlaskaj, Ndre Mjeda, Gjergj Pekmezi, Sotir Peci, pas mbledhjesh të shumta anoi në zgjedhjen e dialektit të Elbasanit.

Lexojmë në protokollet e kësaj Komisie p.sh. mendimin e Luigj Gurakuqit: "...sot për sot komisija letrare ka nevojë, të zgjedhi nji dialekt, qi të jetë si urë në mes të dy djalekteve, i cili âsht për t'u kërkuem në Shqipni të mesme; përandaj munt të merret djalekti i Elbasanit, por gjithnji tue vështruem me gjetë forma të mesme me përmirësime për me i futun në gjuhë të përbashkme" (Lajmet e Komisisë Letrare, Shkodër 1918, f. 9). Problemi i Elbasanit ishte që ky qytet nuk kishte nxjerrë shkrimtarë të dëgjuar e botime të shënueshme.

Prandaj komisia vendosi të thërrasë në takimet e veta profesorin dhe drejtorin e Shkollës Normale nga ky qytet Aleksandër Xhuvanin. I pyetur nëse duhej marrë për bazë gegënishtja siç gjindej në përkthimin e Librave të shenjtë prej Kristoforidhit, Xhuvani "u përgjegj, se nuk e përfytyron thjesht e për kët shkak porosit mâ fort gramatikën e Weigandit". Kjo mund të mirrej "për udhëheqës për hartim të librave shkollarë" (po aty f. 18).

Dihet që vendimet e kësaj Komisie pas lufte u bënë orientuese për gjuhën zyrtare të administratës shtetërore që ekzistoi deri më 1944 dhe për një numër të madh tekstesh shkollore që u hartuan deri në mbarim të Luftës së dytë botërore, edhe pse autorët shkodranë nuk bënë ndonjë përpjekje për ta afruar gjuhën e tyre me gegënishten jugore, e po kështu as autorët toskë.

Dihet ajo që ndodhi pas lufte, kur gjuhë zyrtare e shtetit do të bëhej toskërishtja, megjithatë deri në ortografinë e Prishtinës të vitit 1964 vazhdon të jetojë ideja e një gegënishteje të zbutur jugore si gjuhë letrare për shqiptarët, e bashkë me të intuita e hollë dhe sistemimi që kishte vënë në themel profesori i Lajpcigut.

Sidoqoftë ishte një studim tjetër që Weigandi e botoi pak vjet para se të vdiste, më 1927 në Balkan-Archiv (përkthyer e botuar po atë vit në revistën Dituria nga Xhuvani) me titull "A janë shqiptarët pasardhës të ilirëve apo të trakëve" ai që e bëri më pak të dashur për shkencën shqiptare pas Çlirimit dhe që ia mënjanoi emrin pak nga pak nga albanologjia jonë.

Në këtë artikull studiuesi shpreh bindjen e tij se shqiptarët janë formuar si komb në brendësi të Ballkanit, pak a shumë në trevën malore të trekëndëshit Sofje-Shkup-Nish, ndaj duhet të jenë pasarëdhës të trakasve sesa të ilirëve.

Disa nga tezat e tij kryesore për ta mbështetur këtë prejardhje janë: - Terminologjia e lundrimit dhe peshkimit në gjuhën shqipe është e burimit të huaj; po të kishin qenë shqiptarët stërnipë të ilirëve, të njohur si lundërtarë, do ta kishin ruajtur terminologjinë e detit; - në shqipe nuk ka gjurmë të ndikimit të dalmatishtes së vjetër, por të venetishtes dhe italishtes, kjo do të thotë që shqiptarët kanë ardhur në bregdetin adriatik në një periudhë relativisht të vonë; - ndërkohë që vendi përmendet, shqiptarët nuk zihen në gojë si popull në dokumente para shek.

11; - një numër emrash vendesh në Traki e Daki shpjegohen përmes shqipes; - lidhjet e ngushta rumune-shqiptare të burimit jo-latin dhe mënyra e ngjashme e reflektimit të fjalëve latine dëshmojnë se shqiptarët dhe rumunët kanë banuar diku së bashku; kjo trevë s'mund të ketë qenë në Iliri, pasi këtu mbizotëroi dalmatishtja e vjetër kurse rumanishtja ndryshon shumë prej saj.

Nuk është vendi për t'u marrë këtu me këto teza dhe sa i qëndrojnë ato analizës shkencore. Çabej dhe të tjerë janë marrë gjatë me kundërshtimin e tyre.

Do desha të ndalesha vetëm në një pikë: në lidhjet e ngushta midis shqipes dhe rumanishtes. Afria është aq e madhe sa siç thotë vetë Çabej: "gjuhëtari ka shpeshherë përshtypjen që ka përpara tij një të vetme lëndë gjuhësore, që paraqitet me dy forma të ndryshme.

Nga karakteri i kësaj afërie mund të thuhet me mjaft siguri që populli shqiptar e populli rumun dikur kanë qenë gjeografikisht më afër me njëri-tjetrin, vise-vise mbase kanë qenë dhe në bashkëjetesë (simbiozë). Përsa i përket kohës... janë të periodës së rumanishtes së përbashkët, afërsisht nga shekulli VI gjer në IX... Sa për vendin, kjo çështje paraqitet edhe më e errët" (E. Çabej, Studime gjuhësore III, Prishtinë 1976, f. 74).

E pra edhe dijetari ynë, pasi sjell tezat e tij në të mirë të prejardhjes ilire dhe kundër vendformimit të shqipes në brendësi të Ballkanit, nuk mundet ta përcaktojë djepin e përbashkët gjeografik të shqipes dhe rumanishtes. Weigandi në këtë pikë nuk ka ngurrim, me sa kuptohet pasi aty e çonte njohja e thellë, si e pakkujt tjetër, e gjuhëve romane, shqipe, sllave, në përgjithësi ballkanike.

Sot që çështjen e autoktonisë ose historisë së mjegullt të shqiptarëve në shekuj të kaluar mund ta shohim pa paragjykimet e kohës së nacionalizmit vetizolues, edhe kontributi i Gustav Weigandit për albanologjinë del tërësisht në pah dhe zë dalëngadalë vendin që meriton.

Në Bullgari e Rumani disa qytete kanë rrugë me emrin e tij. Nuk është asnjëherë vonë që të kemi edhe këtu rrugë a shkollë me emrin e profesorit të Lajpcigut. Si një borxh që kthehet.

Gjithçka me asgjë!

DEMIR GJERGJI 


Poeti Ylli Xhaferri shfaqet para lexuesit me poezitë e tij me të mira të shkruara në vite
Nga një lexim, qoftë edhe rastësor i poezisë së Ylli Xhaferrit të krijohet ndjesia se po udhëton herë në një relief të thyer gri nga gurët e mbuluar me myshk të vjetër, ku papritur të zë mjegulla e ta terratis pamjen ose të  përfshin një dritë e çuditshme hëne, duke të çuar në botë të tjera, ose shpesh të zë një shi nëpër të cilin ke dëshirë të mos e ndalësh udhën, të luash, të qullesh, ose t’i zbardh pamjet bora që s’dihet nga vjen, akullin që s’dihet pse ka ngrirë. Është po ky lexim që të zbret pastaj në rrafshina shkretane, që nuk janë gjë tjetër veçse trishtimi njerëzor, që të ul buzë një lumi gjysmë të fshehur nëpër shelgjishte, që s’është gjë tjetër veçse bota jote shpirtërore gjysmënudo,  gjysmenigmë, përreth është fusha, fusha nën mu(z)g, fusha nën diell, nën erë, nën ngjyrat e stinëve, pastaj shfaqet papritur deti, tronditës në përmasa, i papërballueshëm në joshjet për aventura...Pastaj janë kohë të egra, kohë të shkreta, kohë pa orë, ditë javë, muaj vite, madje edhe shekuj, kohë gjëmimesh e vërshimesh, nëpër të cilat zemërohen, rebelohen, qetësohen, urrejnë, dashurojnë, besojnë, zhgënjehen, privohen, torturohen. Me një fjalë, ti udhëton emocionalisht në të gjithë vend-lindjen. Kjo vetëm në një lexim rastësor, emocional, por po të hyjmë më thellë, në një lexim krijues, me mëtimin për të zhbiruar përtej asaj që duket, në mjeshtërinë dhe talentin e poetit Ylli Xhaferri, gjejmë vlera të mirëfillta artistike, të cilat i shtohen arsenalit poetik shqiptar të këtyre viteve.Arkitektura e fjalës.
I ardhur nga një brez krijuesish, që kanë përjetuar dy sisteme politike, krejt të kundërt, Ylli Xhaferri, ashtu si mjaft nga bashkëkohësit e vet, çuditërisht ka ruajtur të pacënuar stilin e vet krijues. Poezitë e përmbledhura në këtë libër i përkasin një kohe të gjatë, që përputhet me pjesën me të madhe të jetës së autorit dhe, ajo që vërehet dhe vlerësohet tek ai, është besnikëria në stil dhe qëndrueshmëria në profilin e vet poetik. Pra, është e vështirë të dallosh një poezi të shkruar në paranëntëdhjetën nga një tjetër, e shkruar së fundmi. E para gjë që të bën përshtypje në krijimtarinë poetike të përmbledhur në këtë përmbledhje, është misioni që Ylli Xhaferri i ka ngarkuar fjalës si përcjellëse të mendimit e të ndjenjës. Kjo jo vetëm për faktin se në vargjet e poezive gjemë një numër të madh fjalëformimesh origjinale. I bindur se gjuha shqipe e ka të gjithë potencialin dhe mundësitë për të shprehur edhe mendimet më të thella e të fshehta, edhe emocionet me të komplikuara dhe ato më të forta, poeti e ngarkon fjalën me ngjyrime dhe misione, me funksione dhe atë muzikalitet për të qenë një urë e sigurt komunikimi me lexuesin.           
ajo që hesht në qoshk,
si gjerdan me fishekë të lagur,
është biblioteka,
por sonte do lexojmë trupat tanë.
Kjo është një nga strofat e njërës prej poezive më të bukura të këtij libri. Por me vargje e strofa, krahasime dhe metafora, metonimi e hiperbola është i mbushur plot kjo poezi. Falë kësaj, fjala në këtë penë poetike (në se kemi parasysh edhe prozën e Yllit, mund të themi të njëjtën gjë.) ka arkitekturën e vet e cila përcillet pastaj mjeshtërisht në ngrehinën e të gjitha krijimeve dhe të të gjithë librit. Rrallë e për mall në organizimin poetik të këtij poeti mund ta hasësh rimën, apo metrikën tradicionale në përgjithësi. Por kjo nuk do të thotë se kjo i kushton stilit dhe të këtij vjershërimi. Aspak do të thoshim. Arkitektura e fjalës përcjell kënaqësi estetike dhe emocion, mendim artistik dhe filozofik, përcjell gjendje dhe informacion njëherësh.
Ngjyrat
Falë asaj që thamë më lart, poezia e Ylli Xhaferrit, është, ndër të tjera, edhe tablo më vete. Pothuaj në të gjitha poezitë, edhe në ato, ku është e pranishme natyra, edhe në portretet, edhe në vargjet që përcjellin ndjenja dhe gjendje të ndryshme shpirtërore, është e pranishme ngjyra.  

bohçe e çjerrë e shpresës lë hijen
kufomë e pafjalë, pa qefin,
vesë e zezë nga shelgjet bie
kullon e akullon zemërim.

Në strofën e mësipërme hija e murrme, qefini i bardhë, vesa e zezë, shelgjet e gjelbër bashkojnë ngjyrat si në penelin e piktorit për të na dhënë një gri pikëlluese. Thuhet për shumë poetë, që nëse nuk do të kishin shkruar poezi, me siguri do të ishin bërë piktorë. Ylli është njëri prej tyre. Edhe shpirtin njerëzor, edhe qiellin me të gjitha pamjet, edhe tokën, me të gjitha stinët, edhe detin me të gjitha tronditjet, edhe kohën me të gjitha dramat, poeti i percepton, i koncepton dhe i përcjell si tablo me ngjyrat e duhura. Dhe kjo harmoni ngjyrash vjen e përthyhet në një lexim të vëmendshëm në emocion poetik.
Ndjenja
Në  çdo rast mund të themi se poezia e Ylli Xhaferrit nuk ka lindur si proces mekanik shkrimi. Ajo ka ardhur vrullshëm së brendshmi, si reagim ndaj “agresionit” të së  jashtmes. Fjala vjen, a mund të shkruhen prej një të lumturi, prej një të veluri me jetë vargje të tilla:

më bën të vuaj më tepër dashuria,
fytyrat e dashura si flutura të bardha,
në flakën e përkujdesjes më digjen,
e vuaj,
rënkoj,
dergjem,
kufomë dashurie.(?)

Vetëm përjetimi i krijuesit mund të sjellë një ligjërim të tillë artistik, një emocion që bëhet i gjithkujt. Dhe kjo ndodh atëherë kur prej një shpirti të sinqertë buron një krijim i sinqertë. E gjithë krijimtaria poetike e Ylli Xhaferrit rrezaton njeri, sinqeritet, mirësi, pasion, urrejtje ndaj prangave, rravgim për liri, forcë për dashuri. Këto ndjenja përcillen te lexuesi dhe si mesazhe, edhe si kënaqësi estetike që të jep një nivel i tillë krijimtarie, edhe si ndjenjë besimi tek forca e njeriut për ta pasur në dorë timoni e botës dhe të kohës, për ta bërë atë banesë dinjitoze të tij dhe kohën, moshë rinie të ekzistencës së vet.
Përsëri arkitektura...
Folëm në krye për arkitekturën e fjalës në këtë libër brenda poezisë. Por ajo do të mbetej në vetvete në se e gjithë krijimtaria e Ylli Xhaferrit, e zgjedhur nga botimet e mëparshme të tij, nuk do të ishte organizuar bukur dhe me mendim në këtë libër. Do të ishte njëlloj si vilat dhe ndërtimet me arkitekturë moderne, të cilat edhe nëse do të ishin pranë njëra-tjetrës, nuk do të mund të përbënin dot një qytet të bukur, nëse nuk do të jepnin e merren me njëra-tjetrën nëpërmjet sfondeve, dritareve, çative, ngjyrave,  portave... Kjo përkujdesje për organizim e materialit, i ka dhënë  librit një tjetër vlerë. Kështu ai vjen në duart e lexuesit i plotë, harmonik, domethënës duke e paraqitur autorin si njërën prej firmave të rëndësishme poetike shqiptare të këtyre viteve.

Shaban Sinani - Orhan Pamuk shkrimtari i kodit te identitetit





Ndihem i privilegjuar, po aq dhe në përgjegjësi, të them pak fjalë për shkrimtarin nobelist Orhan Pamuk, profesor i letërsisë së krahasuar në Columbia University, i cili, prej ditës së sotme, duke pasur mirësinë të pranojë titullin doctor honoris causa, që po i jepet me vendim të autoriteteve shkencore të Rektoratit të Universitetit të Tiranës, do t’i bëjë nder me emrin e tij profesoratit dhe studentëve të tyre, si dhe botës akademike-universitare shqiptare në përgjithësi.
Lexuesi dhe dija shqiptare e ka njohur vonë shkrimtarin Orhan Pamuk. E njohëm pasi ishte bërë fenomen europian, atlantik, botëror. Kjo gjë që ka ndodhur jo rrallë me mënyrën si ka komunikuar letërsia shqipe me letërsitë e popujve të rajonit. Pavarësisht nga kjo vonesë relative, brenda dy-tri vjetësh letërsia e Orhan Pamuk është bërë pjesë e jetës shpirtërore të shqiptarëve. Tashmë janë në gjuhën tonë veprat më të rëndësishme të tij: “Unë jam e kuqja” (2006), “Bora” (2007), “Baulja e babait” (2007), “Kështjella e bardhë” (2008), “Shtëpia e heshtjes” (2008), “Jeta e re” (2009). Ai i bëri vend shumë shpejt vetes në këtë mjedis të ri.
Tradita duhet prishur e shmangur nëse kthehet në imponim. Ky është një përfundim i rrezikshëm, në të cilin të çon leximi i veprës së shkrimtarit Orhan Pamuk. Shenjtërimi për parim i traditës mund të bëhet një mallkim për të ardhmen e një letërsie dhe kulture; është kthim në robëri dhe shterrje krijuese. Orhan Pamuk është një shkrimtar që pati fuqinë krijuese të ndryshimit të traditës, të ikjes prej saj, të shmangies nga rruga e mëpërparshme. Ai i vlerësoi të padenja shqetësimet e gatshme të letërsisë që gjeti; të pakryera mjetet e të shprehurit të letërsisë; të pa të ardhme tematikën dhe problematikën e saj. Me letërsinë e tij theu shumë korniza tradicionale, duke shkelur në zonë të ndaluar. Si një dyshimtar i madh ai guxoi ta shohë ndryshe historinë e sulltanëve, lavdinë e supershtetit osman; kohën e lulëzimit të perandorisë; të vërtetën e së shkuarës së popullit, vendit dhe shtetit të vet.
Orhan Pamuk ktheu në letërsinë e re turke, që e promovoi si letërsi europiane, disa argumente që sipas një mendimi gjerësisht të pranuar, duhej të heshteshin. Nuk është fjala vetëm për prekjen e Lindjes me Perëndimin, ndërthurjen kushtëzuese të dy qytetërimeve, kulturave dhe besimeve. Në Ballkan kjo ka ndodhur shpesh, jo vetëm në letërsi. Midis kryqit dhe gjysmë-hënës, midis mitit të Europës dhe ekzotikës së Orientit - janë sintagma të mirënjohura të cilësimit të Ballkaneve prej letërsisë dhe dijes perëndimore. Orhan Pamuk preku të fshehtën e këtij kushtëzimi historik, duke marrë shkas nga forma më e kodifikuar e artit mesjetar: miniatura. Në romanin e tij “Unë jam e kuqja” karakteret vijnë prej ateliesë më të hershme të kulturës së shkruar të njerëzimit. Ata janë miniaturistë, mjeshtra të të njëjtit urdhër si scribe-t, shkruesit e Shkrimeve, dhe detyra e tyre është të përgatisin një dorëshkrim, që sulltani perandor e khalif do t’ia dhurojë parësisë së republikës së Shën Markut. Në terminologjinë e historisë së shkrimeve këto vepra quhen kodikë dhe Kostandinopoja ka qenë kryeqendër e shkrimit të kodikëve. Në atelienë e kësaj kulture të shkrimeve të kodifikuara, që nis qysh në shekullin e katërt para Krishtit, me shkollën aleksandrine; pikërisht në kohën kur Perëndimi i krishterë dhe Lindja islamike; bashkë me tri perandoritë më të mëdha që u dilnin për zot librave të shenjtë; i kërcënoheshin njëri-tjetrit me kryqëzata dhe shfarosje, ndodh e pabesueshmja: në kodin e artit më të kanonizuar, në kodin e miniaturës së ngurtë lindore, të mbështetur mbi motivin gjeometrik e floreal dhe sidomos mbi kaligrafinë, mbi stilizimin e shkrimit apo arabeskat e njohura, shfaqet prania e një kodi krejt tjetër, të miniaturës perëndimore. Për të thënë një të vërtetë më vështirë: ndikimi i Perëndimit shfaqet tamam në atë art që Lindja e kishte lidhur fort qysh në burim me kaligrafinë e ajeteve të Kur’an-it.
Ky ekumenizëm, që ka sunduar artin e madh qëkurse ka lindur dhe që shkatërron kanonet e krijon botëroren, është zbulimi i Orhan Pamuk në veprën e tij. Ky zbulim është për të rënë në mendime jo vetëm njerëzit e letrave, por edhe historianët e perandorive e të besimeve, historianët e artit, antropologët. Në Shqipëri kjo shfaqje ekumenizmi ka ndodhur shumë shpesh. Janë ruajtur deri sot një kategori dorëshkrimesh ku miniaturisti vendës e ka zbukuruar kodikun e kishës bizantine me veshje të klerikëve romanë; ka të tjerë ku meshtari ortodoks ka përkthyer si libër virtyti për pasuesit e vet veprën e një autori fiorentin apo të ndonjë shkolle tjetër. Mbi kultin e Shën Spiridonit është ndërtuar besimi në Sari Salltëkun, teqeja e njërit është një kat përmbi manastirit të tjetrit. Fan Noli na njofton se në mesjetë në Arbëri priftërinjtë ortodoksë asistoheshin në liturgji prej murgjish domenikanë.
Orhan Pamuk nuk është një shkrimtar që të ketë treguar ndonjë zell të përveçëm për çështje të politikës së sotme. Megjithatë, jeta e tij ka kaluar nëpër telashe të mëdha politike. Kjo ka ardhur pikërisht nga sjellja ndryshe me historinë dhe me realitetin. Pranimi i ndikimit kushtëzues kulturor të tjetrit, sidomos të kundërshtarit, është një mënyrë për ta çfanatizuar historinë, për ta çmilitarizuar kuptimin e saj. Ndërsa shpata e komandantëve përçonte tmerrin e një perandorie të shtrirë në tre kontinente dhe sunduese në mbi 80 kombe e popuj, artisti i njësisë më të vogël të artit të zbatuar kodifikonte në veprën e vet ndërveprimin dhe pëlqimin estetik të tjetrit. Kjo është fuqia e artit. Dhe vepra e Orhan Pamuk na vjen sot si një pyetje tronditëse: e kujt është më e madhe lavdia: e komandantëve dhe strategëve që projektuan pushtimet apo e njeriut të artit që projektoi shpirtin e njëjtë njerëzor?
Ardhja shqip e letërsisë së shkrimtarit Orhan Pamuk ka qenë një befasi për lexuesin e vendit. Ai ka meritën se ia ka ndryshuar rrugën letërsisë së re turke. Ai ka identifikuar nyjet më të rëndësishme të vazhdimit dhe ndërprerjes së traditës prej periudhës osmane tek turqit republikanë-kemalistë dhe i ka dekodifikuar këto nyje me mjetet e një letërsie të jashtëzakonshme, duke provuar dhe një herë se shkrimtarët e vendeve të Ballkanit suksesin e tyre jashtë e kanë të kushtëzuar fort nga etnografizmi.

iPad kundër të gjithëve

Çfarë është saktësisht iPad? Krahasuar me paraardhësit e tij "të lashtë" - iPod, iPhone, kjo është një pyetje çuditërisht e vështirë për ti gjetur përgjigjen. Funksionon me të njëjtin sistem operimi si iPhone - por nuk mund të bësh telefonata me të. Eshtë lëvduar si pajisja elektronike që mund të shpëtojë industrinë e botimeve - ndonëse softi i tij për leximin e librave elektronikë, që nuk vjen i instaluar kur e blen, nuk shfaq revista dhe gazeta. Ka një turmë me lojëra - por nuk është as një "vrasës" i Xbox apo as edhe i ndonjë pajisje tjetër për lojëra si përshembull nintendo DSi.
Dhe më paradoksalja nga të gjitha, iPad sfidon edhe botën e kompjuterave me Windows e madhe edhe kompjuterët personale që nuk kanë asgjë mangët, ndonëse në vetvete nuk ka programe navigimi në internet. As edhe nuk të ofron një sistem dosjesh që të mundëson të kontrollosh të gjithë dokumentat e tua në çdo program. Këto mangësi do ta bënin qesharak vetë konceptin e konkurimit me një kompjuter personal, po të mos ishte për madhësinë e tij shumë më të vogël, funksionimin me prekje, si dhe jetëgjatësinë mbresëlënëse të baterisë, të gjitha vlera të shtuara për një prej pajisjeve më të mira që janë ndërtuar ndonjëherë për përmbajtje konsumi të të gjithë llojeve, që nga faqet e internetit deri tek librat dhe filmat. iPad është më i limituar se një kompjuter personal, por në të njëjtën kohë ai ofron një model se ku pritet të shkojnë të gjithë pajisjet elektronike të këtij lloji - gjë që përbën arsyen përse merr më shumë kuptim nëse është një shtesë e të gjithë kompjuterëve të tjerë në jetën tuaj dhe jo një zëvendësues për ta.
Shkurt, tableti i Apple konkuron me një sërë pajisjesh ekzistuese pa imituar asnjërën prej tyre. Dhe mënyra më e mirë për të zbuluar nëse përbën një alternativë të pranueshme ndaj kompjuterit personal, ndaj lexuesit të librave elektronikë, ndaj console-ve për lojëra ap edhe çfarëdolloj pajisje tjetër është ta krahasosh.
iPad përballë PC
Të themi atë që duket sheshit: iPad nuk do të jetë asnjëherë kompjuteri juaj i vetëm. Ta thotë vetë këtë që herën e parë që e ndez, kur kërkon të lidhet me kabëll USB me një kompjuter PC apo një Macintosh që ka të instaluar iTunes. Edhe nëse nuk do të blesh muzikë, filma dhe aplikacione në një kompjuter për ti transferuar më pas në iPad, ti gjithsesi duhet të sinkronizohesh herë pas here, sidomos përderisa kjo është e vetmja mënyrë për të krijuar një rezervë të përmbajtjes së iPad.
Kështu, pyetja nuk është nëse dëshiron një iPad në vend të një kompjuteri, por ai i do të dyja. Nëse jeni të kënaqur me kompjuterët në formën që kanë sot, atëherë kufizimet e iPad mund të të duken zvarritëse, sidomos nëse krijon materiale dhe jo thjeshtë i konsumon ato. Tastiera me prekje në ekran është ndoshta më e mira që është krijuar ndonjëherë, por gjithsesi nuk e zëvendëson dot tastierën reale, fizike, të ndjeshme në gishta, kur vjen puna tek rehatia dhe shpejtësia e të shtypurit.
Çdo gjë funksionon në full-screen (ekran të plotë) dhe me pak përjashtime, nuk mund të hapësh më shumë se një program njëkohësisht - një tronditje, sidomos kur je mësuar të hidhesh sa tek shfletuesi në internet, sa tek programi në Word, sa tek Excel, sa të shohësh e-mailin: të gjitha në të njëjtën kohë. iPad nuk mund të luajë programe standardë produktiviteti, të një desktopi në kompjuter dhe të tillë është e vështirë të gjesh edhe në dyqanin virtual të Apple. Pajisja nuk ka ende një program Office (iWork? Ende s'punon).
Lista vazhdon: Nuk ka kamera, nuk ka suport për Adobe Flash, nuk ka një mënyrë direkte për të printuar si dhe nuk ka vend për kartën e memories së kameras tënde dixhitale. (E vetmja mënyrë për të kaluar fotografitë nga aparati fotografik tek iPad është përmes një adaptori që kushton 29 dollarë). iPadi më i madh ka 64 GB vend magazinimi, krahasuar me 500 GB që sot i gjen edhe tek disa prej laptopëve më të lirë në treg.
Por, pikërisht personaliteti aspak i ngjashëm me një kompjuter personal mendohet të jetë virtyti i vërtetë i iPadit. Si fillim, madhësia e vogël, profili i hollë, pesha e lehtë e bëjnë edhe më portabël se një kompjuter i vogël tip netbook. Ekrani 9.7-ësh mund të jetë i vogël, por teknologjia IPS e bën të duket mirë nga çdo kënd që e sheh. Dhe jetëgjatësia e baterisë - 10 orë me një karikim - të shkurton jo pak stres gjatë përdorimit.
Për një pajisje, të cilës i mungojnë tiparet që kursejnë kohë si tek Windows, iPad nuk duket i pashpresë. Dhe në fakt, falë ekranit të vet me prekje, performancës së vrullshme si dhe aftësisë për t'u ndezur në çast kjo pajisje shpesh herë ndihet në duar si më eficiente, më e shpejtë, dhe një alternativë më pak e bezdisshme se sa një PC me Windows apo një Mac. Eshtë absolutisht e pamundur që programet të shfaqein mesazhe të bezdisur pa lejen tënde, dhe siguria këtu nuk përbën aspak një problem, falë kufizimeve rigorozë që ka vendosur stafi i Apple.
Ndryshe nga një kompjuter apo një telefon, iPad nuk është një domosdoshmëri. Shumë njerëz që e mendojnë intriguese idenë e të paturit një iPad do ta blejnë dhe do të kënaqen që e blenë. Por, refuzimi për ta blerë është gjithashtu një opsion i mirë. Po kështu edhe harxhimi i kohës si një shikues i interesuar në vitrina. Si ndodh zakonisht në teknologji dhe në jetë, gjërat e mira do të vizitojnë atë që pret: libraria e programeve të iPad vetëm do të pasurohet, dhe iPhone OS4 që pritet të dalë këtë vjeshtë për iPad do të sjellë dobi të tjera. Dhe shanset janë që pas një viti Apple do të nxjerrë një iPad të brezit të dytë që do të ketë disa prej tipareve që i mungojnë modelit të parë.
Kompjuterët Personalë e bëjnë më mirë kompjuterin se sa iPadi. Por ky është i ri, i dobishëm dhe i rëndësishëm - dhe nuk duhet ta injoroni deri kur ta provoni.
iPad përballë Kindle
Kur Amazon.com shiti Kindlen e parë në 2007, lexuesi elektronik dukej se ishte e ardhmja e librave dhe e leximit. Megjithatë, i vënë në krah të iPadit, sot Kindle duket një fëmijë i të shkuarës. Apple këtu ka bërë goxha punë, gjë që duket kur shkarkon programin e vet të librave që quhet iBooks, duke të ofruar falas edhe një libër me një tipar që Kindle nuk e ka: fotografi me ngjyra të Winnie the Pooh dhe miqve të tij.
E vërtetë, iPad nuk e bën Kindlen të padobishëm. Pajisja 260 dollarëshe e amazon kushton vetëm pak më shumë se sa gjysma e një modeli bazë të iPad - dhe çmimi përfshin internet jokabllor që të mundëson të shkarkosh libra pa paguar një tarifë mujore. Dhe, të paktën për momentin disa libra të Kindle janë disa dollarë më pak se sa ekuivalentët në iBook.
Kryesisht, falë ekranit të vet 6 inch, Kindle është shumë më i vogël dhe i lehtë se sa iPad. Përdorimi i teknologjisë E-Ink nga Kindle e lejon të shkojë deri dy javë me një karikim dhe e bën të lexueshëm edhe nën dritë direkte të diellit: në të kundërt, e njëjta sasi drite dielli e fshin fare ekranin LCD të iPadit. Dhe disa lexues të librave elektronikë e konsiderojnë E-Inkun më të lehtë për syrin.
Por, ekrani E-Ink është njëkohësisht edhe problemi më i madh i Kindle. Teksti gri i erët monokromatik me një sfond gri të hapur si dhe mungesa e dritës së pasme e bëjnë vështirësisht të lexueshëm në dritë të dobët. Ndërkohë, kalimi nga një faqe në tjetrën ndodh relativisht ngadalë.
iPad? Ai ka një prej ekraneve më të bukur shumëngjyrësh në çdo lloj pajisje; ka tekst ngjyrë të zezë mbi një sfond të bardhë; dhe mund të shfletosh faqe libri me aq shpejtësi sa të lejon gishti. Shkurt, ngjan më shumë me një libër real.
Dyqani i librave i Apple e nisi me 60 mijë tituj, vetëm një e gjashta e përzgjedhjes që Amazon ofron për Kindle. Por po atë ditë, kur Apple nisi të shesë iPad-e, Amazon nxorri një program që e lejon tabletin e Apple të shndërrohet në një Kindle, duke u dhënë përdoruesve mundësi hyrje në 480 mijë titujt që ofronte në dyqanin e Kindle.
Veç kësaj, iPad ofron mundësi hyrje në mijëra libra falas në formatin ePub, një format të cilin nuk mund ta lexosh tek Kindle. Nuk përmendëm që programe të palëve të treta lejojnë iPadin të bëjë mijëra gjëra të tjera veç leximit të librave. Apo që mund të jetë pajisja elektronike më e mirë e ndërtuar ndonjëherë për shfletimin e internetit.
Si Kindle, ashtu edhe iPad janë pajisje elegante, të mrekullueshme, por vetëm më të marrosurit pas teknologjisë do të mendonin ti blinin të dyja. Dhe po ta peshosh dollar për dollar, iPad ka një kthim më të mirë të investimit. Si lexues librash elektronik ka avantazh iPad - gjithmonë, nëse nuk e ke të shtrënguar buxhetin, apo nëse je i dhënë pas teknologjisë E-Ink.
iPad përballë gazetave dhe revistave
Kindle i Amazon të lejon të abonohesh në 58 revista dhe 120 gazeta. Por prezantimi vetëm me tekst nuk ndryshon shumë nga CompuServe i viteve 1990. Në teori, iPad duhet të ndryshojë gjithçka. Drejtues të industrisë së botimeve - që 15 vjet më parë nisën të ofrojnë falas përmbajtjen e gazetave të tyre në internet dhe që janë penduar që atëherë për këtë gafë - janë entuziast për mundësitë e reja që ofron kjo pajisje.
Programi ibook i apple dhe programi i Kindle për iPad nuk bëjnë revista dhe gazeta kështu që çdo botues duhet të mendojë vetë për programin që duhet të nxjerrë. Programi që ka nxjerrë TIME e mbush ekranin me fotografi, të mundëson të shfletosh si dhe vendos në një seksion të veçantë materiale ekskluzive që janë vetëm për internet. GQ i kthen fotografitë në prezantime të lëvizshëm. Revista të tjera - përfshirë PC World - janë të disponueshme në iPad përmes aplikimit Zinio, i cili përshtat madhësinë e këtyre gazetave e revistave me madhësinë e ekranit të iPad.
Megjithatë, asnjë prej këtyre qasjeve nuk e zëvendëson atë bojën e vjetër mbi letra të holla, një teknologji që vazhdon të funksionojë shumë mirë. Veç kësaj, disa tipare kompjuterikë si përshembull mundësia e kërkimit nuk janë të disponueshëm në botimet elektronikë të iPad.
Tre gazeta kombëtare në Amerikë - The New York Times, USA Today dhe The Wall Street Journal - janë të gjitha në iPad, dhe që të treja bëjnë një punë të shkëlqyer në përkthimin e letrës në formë dixhitale në dimensionet e iPad. Ato riformatohen në ajër për leximin për së gjati apo për së gjëri, kombinojnë në mënyrë të mrekullueshme tekstin dhe fotografitë, dhe nuk përpiqen të bëhen shumë të mençura.
Modelet e vendosjes së çmimit për periodiket e iPad janë ende një punë e papërfunduar. Dhe disa botues kanë tendencën të kërkojnë jo pak. TIME kërkon 5 dollarë për një numër, dhe çdo kopje është program më vete. E drejta e plotë e hyrjes në Wall Street Journal është 4 dollarë në javë, edhe nëse je tashmë i abonuar në versionin e prontuar apo atë elektronik në internet. Programi i The New York Times është falas, por ka vetëm disa lajme.
Sigurisht, me disa përjashtime shumica e materialeve në programet e iPad i gjen edhe falas, nëse kërkon përmes shfletuesit në internet që quhet Safari. Nëse botuesit duan të bindin lexuesit që t'u qepen pas e të mos lëshojnë gazetat e revistat e tyre të përshtatura për iPad, atëherë duhet të prodhojnë të tillë që të jenë përmirësime të qarta jo vetëm kundrejt letrës, por edhe kundrejt internetit.
iPadi e ka potencialin që të bëjë për revistat dhe gazetat atë që iPodi bëri për muzikën. Por në fillim, botuesit do të duhet të krijojnë produkte që përfitojnë në maksimum nga pamja dhe mënyra e përdorimit të iPad. Ende s'kemi mbërritur aty.
iPad përballë BlackBerry
Në pajisjet e lëvizshme elektronike, filmat, muzika dhe rrjetëzimi social shkojnë të gjitha shumë mirë; por aplikacioni klasik mbetet i çmuari e-mail. Dhe telefonat blackBerry vazhdojnë të mbeten sinonimi i emailit në celular. A është iPad, që ka edhe një program Mail mes shumë të tjerëve, një zëvendësues i mirë për BlackBerry? Përfundimisht jo, sidomos nëse je i marrosuri që kontrollon gjithnjë mos ke mesazhe të rinj.
iPad përdoret më mirë kur je ulur, dhe ai nuk ofron ato sinjalizimet e menjëhershme në kutinë tënde postare elektronike. Ndërkohë që çdo blacberry është një pajisje që transferon të dhëna gjatë të gjithë kohës dhe që ofron mundësi përdorimi të emailit kudo ku ka një sinjal celulari, vetëm iPadit e pajisur me 3G e kanë këtë mundësi. Modelet vetëm me WiFi kërkojnë që të mundohesh të gjesh një hotspot ku ka internet wireless.
Ndërkohë që, për kontrollin e emailit që nuk kërkon nxitim iPad është shumë mirë - dhe është më i shpejtë se ndezja e një laptopi dhe zhytja me kokë në Outlook. Natyrisht, ekrani i madh dhe tastiera me prekje e lënë shumë km prapa BlackBerryn, sa i përket marrjes, leximit dhe shkrimit të mesazheve që janë më shumë se disa paragrafë të gjatë.
Por, aplikacioni Mail i iPad i ka disa kufizime. Për shembull, ndërkohë që mund të krijosh disa llogari emaili, nuk mund të shkrish të gjitha në një kuti të vetme postare, dhe mund të kesh vetëm një llogari të Microsoft Exchange. Po kështu, nuk mund të hapësh materialet bashkëngjitur emailebe kudo përveçse në programet iWork të iPadit. Apple thotë se do t'i ndreqë këta probleme në vjeshtë.
Edhe nëse të pëlqen programi Mail i iPad, me shumë gjasa nuk do ta hedhësh në kosh blackBerrynë. Apo iPhonin, apo Droidin e pajisje të tjera xhepi ku lexon emailet e tua.
iPad përballë iPod
Skeptikët nxitojnë ta quajnë iPadin si asgjë më shumë se sa një iPod Touch, por me përmasa të mëdha. Kur vjen fjala për të luajtur muzikë e filma, kanë të drejtë - iPad të ngjan shumë me një touch me një ekran 9.7 inch. Megjithatë, kjo nuk është gjë e keqe.
Për shumë njerëz - si ata që preferojnë iPod Shuffle me madhësi të vogël - vetë madhësia e iPad është arsye për ta eleminuar si një zëvendësues të iPod. Një pajisje që s'e fut dot në xhep apo që nuk e lidh dot në krah, nuk është pajisje që e merr me vete në palestër. Madje mund edhe të thuash, se iPod Nano apo iPod Classic, janë më të mirë se iPad sa i përket kontrollit në ekran për të naviguar nëpër dosjet me muzikë.
Por prisni: me përjashtim të Shuffle, të gjithë iPodët kanë bërë prej kohësh video dhe audio - dhe ekrani i mrekullueshëm i iPad e bën atë në fakt "iPod"-in më të mirë deri sot për të parë filma. Eshtë i pari, të cilin një, dy apo më shumë njerëz mund ta shohin së bashku, sidomos kur janë ulur në sediljet ngjitur në një avion.
Në fakt, iPad mund të jetë sistemi më i mirë i argëtimit gjatë fluturimit që është projektuar ndonjëherë, me një jetëgjatësi baterie që të mjafton të të mbajë në argëtim nga New Yorku në Athinë. Dhe nëpër shtëpi, tableti mund të shërbejë si një televizor i lëvizshëm - altoparlanti mund të jetë mono, por është zëlartë dhe i qartë.
Kur vjen puna tek përmbajtja, iPad të jep gjithçka që mund të sigurosh nga një iPod, plus më tepër. iPad nuk është një zëvendësues i iPod - është në të vërtetë një gjë tjetër. Por me të vetën, është një prej pajisjeve më argëtuese që nga koha e iPodit të parë.


Dritëhije të iPad
Lojërat: lamtumirë panele!
Fillojmë nga lojërat: në iPad janë një argëtim i paparë dhe ka lënë pas të gjithë panelet e tjerë. Luftimet e NOVA, garat e Real Racing HD, dhe Small World që e transformon tabletin në një lojë tryeze interaktive... të mrekullueshme! Mëkat që kushtojnë shumë. Bëjnë mirë krijuesit e Crazy Traffic Crashed XL, një lojë dinamike shumë argëtuese në të cilën administron semaforët e një lagjeje: e ofrojnë me çmimin që jepet për iPhone. Një truk për të kursyer? Shumë lojëra të telefonit celular me mollë luhen shumë mirë edhe në iPad: një prekje e vetëm në ekran dhe zoom...!
Efekti kinema
Ekrani pothuajse 25 centimetra është një mrekulli për ata që dëshirojnë të shohin video, ndërkohë që udhëtojnë. Shumë i lehtë, nëse vendos të shkarkosh filma në high definition direkt nga dyqani i iTunes USA (gjen menjëherë fitues të kohëve të fundit si 2012). Disi më pak kur provoj të kopjoj DVD-të e mia: më parë më duhet ti konvertoj, përndryshe iPad nuk i dëshiron. Ngushëllohem me videot HD të Youtube, duke menduar megjithatë me një farë zilie për amerikanët që shijojnë Lost, Grey's Anatomy dhe të tjerë serialë përmes aplikacioneve të ABC Player dhe Netflix. Që këtej nga Europa ende nuk funksionojnë!
Kartona...në TV!
Lexuesit elektronikë të librave? Me aplikacionet e përshtatur iPad i ha me një kafshatë. Më e mira është iBooks që më duket si një libër i vërtetë kur e shfletoj (me një klik në ekran dhe mund të blej në iBookstore). Por, për të "studiuar" është më i mirë Kindle, i kolosit të librave amazon: më lejon që të vendos shënimet e mia në tekst si dhe të evidentoj pasazhet më të rëndësishëm. Megjithatë, avantazhin e vërtetë iPad e kanë kartonat: i shfaq me ngjyra, ndërkohë që të gjithë lexuesit tradicionalë elektronikë janë bardhë e zi. Dhe pastaj, me programe si Marvel dhe Comics si dhe funksionin e tyre të "leximit të orientuar" më krijohet përshtypja sikur po shoh kartona në TV.
Internet e rrjet social
Për iPad nuk mund të mungonin tonelata të tëra programesh socialë. Përveçse për facebook, që është pak si dush i ftohtë: duke e hapur me Safari, humbas rrugën funksionet video dhe chat. Ç'të bëj? Për chatin e zgjidh, duke shkarkuar Aim for iPad. Ndërkohë, që facebook video Player for iPad (3 dollarë) premton të zgjidhë problemin e filmimeve, por kur e nis marr një mesazh që ka një problem. Ndoshta gjithçka do të zgjidhet kur të dalë tableti për Europën. Në ndërkohë shijoj pjesën tjetër të internetit: nuk shoh videot e të përditshmeve online, por pjesa tjetër është spektakël i vërtetë!
Dëshirë për të punuar...
Por iPad është i mirë edhe për punë? Provoj Pages, programi më i bukur për të shkruar që është parë ndonjëherë, sipas Apple. Dhe përshtypja e parë është e mrekullueshme: në 5 minuta krijoj një faqe provë me tekst, foto, grafika dhe efekte. Por kur e nis pastaj me email tek kompjuteri im Macintosh, ka një surprizë të shëmtuar: versioni në pdf ka humbur rrugës fjalët, ndërsa ai si doc është një lëmsh i vërtetë. Jo vetëm kaq: i kam rinisur drejt iPad nga një tjetër email dhe aty nuk i hap dot më. I kam përsëritur provat dhe problemi rishfaqet në mënyrë të përsëritur. Pages nuk është ende i përsosur.
Pikturoj!
Mes të tjerave, programit që më kanë bërë më shumë përshtypje dhe që tregojnë sa rrugë të reja hap iPad janë ata të grafikës. Me art Studio for iPad, për shembull, kam ribërë kopertinën e revistës Jack: prek këtu, prek atje, në 5 minuta kam ... zhveshur Elisha Cuthbert pa qenë një artist. Animation Creator HD më lejon madje të realizoj kartona: ende nuk kam arritur rezultate për Oscar, e pranoj, por kushton vetëm 1 dollar dhe jam i kënaqur që e kam blerë. Dhe çfarë mund të thuash për Crazy Shodo XL. Më fut në një garë kaligrafie japoneze. E çuditshme, por shumë argëtuese në ekranin e madh të iPad. Dhe relaksuese!

Po vjen 3D


Fati i tij ishte të ndryshonte historinë e kinemasë. Por "Avatar", filmi kolosal i James Cameron është duke ndryshuar historinë e ... televizionit. I shtyrë nga prodhimet e mëdhaja kinematografike, tashmë tridimensionali për përdorim shtëpiak është një realitet: pikërisht këto ditë kanë mbërritur në dyqanet e Evropës ekranet që të mundësojnë të shohësh në të gjitha këndet. Programet janë të rrallë, sigurisht, por prodhuesit e këtyre lloj televizorëve të thonë se shumë shpejt, një pjesë e mirë e programeve televizivë do të jenë në tridimensional.
Një udhëtim për të zbuluar nëse ato që thuhen mbi televizorin e ri janë legjendë apo e vërtetë.
Ka lloje të ndryshëm TV 3dimensionalë
E VERTETE. Teknologjia më e mirë (e përdorur në të gjithë ekranët e fotografive që shoqërojnë këtë artikull) eshtë ajo me syze aktive. Në ekran alternohen të paktën 120 herë në sekondë pamjet që janë të destinuara për secilin prej syve. Ndërkohë që televizori transmeton atë për të djathtin, errësohet "lentja" e majtë dhe e anasjellta. Ndërsa me syzet pasive, e njëjta pamje është e ndarë në vija horizontale: njëri sy sheh çift dhe syri tjetër sheh tek. Cilësia është pak më e ulët.
Syzet përshtaten me të gjithë TV
E PAVERTETE. Nëse, për shembull, ke një TV Sony dhe merr me vete syzet aktivë tek një mik që ka Samsung... harroje që të shohësh televizor!
Nëse TV im ka sistemin 100Hz, është i përshtatshëm për të parë programe në 3D.
E PAVERTETE. Asnjë prej modeleve të disponueshëm aktualisht (duke përfshirë ata 600 Hz) nuk është gati për tredimensionalin.
Pamjet në 3D janë më të errëta se normalja
E VERTETE. Dhe nuk mund të jetë ndryshe përderisa mban edhe syzet e errëta. Duke lënë mënjanë shakatë, është fakt që këto syze nuk përdorin lente, por ekrane të vegjël LCD, që nuk janë tërësisht transparentë e si rrjedhim, e zbusin dritën. Për të hequr bezdinë mjafton të rrisësh dritën e ekranit.
Televizorët e rinj shfaqin në 3D programet normalë.
E VERTETE. Për filmat me kartona dhe aksion rritja e cilësisë në krahasim me televizorët normalë është e dukshme. Dhe e anasjellta, risjellin filmat 3D në 2D normal.
Filmat blu-ray do të jenë në 3D
E VERTETE. Pothuajse të gjithë prodhuesit po hedhin në treg lexues blu-ray në 3D. Sony lejon madje azhornimin e disa modeleve që janë tashmë në shitje. Titulli i parë blu-ray që do të jenë i disponueshëm në 3D do të jetë filmi me kartona "Shi qoftesh".
Me këta TV mund të luaj duke shijuar tridimensionalin e vërtetë.
E VERTETE. Nga kjo verë që po vjen mund të përdorësh lojërat që ke në PlayStation 3 të përditësuar (bëhet me një software). Ndërsa sa i përket Xbox, ka vetëm heshtje.
Duke filluar nga 2011 do të shohësh në 3D edhe pa mbajtur syzet.
E VERTETE. Televizorët tridimensionalë që funksionojnë pa syze janë ende eksperimentalë. Janë provuar, por në krahasim me ata që përdoren me syze, këta të bëjnë me dhembje koke!
Televizorët tridimensionalë kushtojnë shumë më tepër se sa të tjerët që janë aktualisht në treg.
E VERTETE! Një televizor 3D 40 kushton afro 2 mijë euro kundrejt 1500 të një televizori normal: 25 përqind më shumë.

"Google"/E përhershmja "PËRSE JO"?


David Smith

12 vjet më parë, në një garazh të padëmshëm periferie, Page dhe Brin, dy studentë "të humbur" të Universitetit të Stanfordit krijuan një kompani me emrin Google. Më vonë, ata do të krijonin atë që vazhdimisht votohet si marka numër një në botë, kanë fituar lëvdata pa fund si punëdhënësit dhe miliarderët numër një në botë. Kritikët thonë se, ata mundet që të shkelin ligjet e të drejtave të autorit, kërcënojnë të gëlltisin media si një Murdoch dixhital si dhe të korrin më shumë sekretet tona se sa çdo qeveri totalitare - duke dëmtuar sigurinë e drejtuesve të kompanive publicitare, botuesve të librave, pronarëve të gazetave, manjatëve televizivë dhe mbrojtësve të të drejtave civile.
Misioni i Brin dhe Page është të "organizojnë informacionin e botës dhe ta bëjnë atë universalisht të aksesueshëm dhe të dobishëm". E bëjnë këtë çdo minutë të çdo dite me kërkime të indeksuara në internet, në blog-e, libra, e-maile, harta, lajme, fotografi, filmime dhe në enciklopedinë e tyre. Kanë ndërtuar një tru elektronik gjigand të përbërë nga "ferma" serverash kompjuterikë të lidhur në të gjithë botën, një tru që mëson dhe përfton inteligjencë çdo herë që dikush përdor Google.
Gjithçka ka ndodhur kaq shpejt, saqë askush nuk mund ta rrokë, aq më pak të përpiqet ta ndalë. Tani të gjithë ne, nga fermeri në Afrikë që hyn për herë të parë në internet deri tek Presidenti i SHBA, po mësojmë të jetojmë në një botë Google. "Nuk mendoj se është e mundur të ekzagjerosh domethënien e kësaj", thotë Andreë Keen, një shkrimtar dhe sipërmarrës i lindur në Britani dhe që jeton në Silicon Valley të Kalifornisë. "Sa herë që e mendoj, jam i mrekulluar në çdo nivel. Ata janë duke revolucionarizuar natyrën e dijes; kërkimi është bërë integral në mënyrën se si ne mendojmë dhe veprojmë. Pas 50 apo 100 vitesh, kur të shkruhen historitë e vërteta për internetin, gjithçka do të nisë me dy djem në Stanford". Por, Keen ka një paralajmërim për ruajtësit e portave në internet. "Ata kanë mbledhur më shumë informacion për njerëzit në 10 vite se sa të gjithë qeveritë e botës të marra së bashku. Ata bëjnë STASI-n e dikurshëm dhe KGB të duken si gjyshe të pafajshme në derën ngjitur. Kjo ka një rëndësi shumë të madhe. Nëse ndokush dashakeq i bën të tijat, fare mirë mund të shndërrohen në Big Brother".
Blerja kohët e fundit nga Google e kompanisë së reklamave DoubleClick, bëri të bien këmbanat e alarmit. Pati kundërshtime se kjo do t'i jepte kompanisë një thuajse monopol të tregut të reklamave në internet, duke zgjeruar fushëveprimin e saj në grumbullimin e të dhënave të përdoruesve, por lobistët e fuqishëm të Google ndihmuan që marrëveshja të pranohej nga rregullatorët në Amerikë dhe Evropë.
Motorrët e kërkimit janë ndoshta më të rëndësishëm se kurrë për të naviguar në internetin e mbipopulluar: Google katalogoi kohët e fundit faqen e vet të një triliontë. Kompania nuk dominon në çdo vend, sidomos në Kinë, por sapo ka rritur në 70 përqind pjesën që zë në tregun amerikan.
Që në fillim, Page dhe Brin donin ta bënin informacionin të disponueshëm dhe falas dhe nuk donin t'ia dinin shumë për biznesin. Ata u mbështetën nga kapital investimesh në tre vitet e parë dhe nuk kishin praktikisht asnjë fitim. Vetëm kur Google nisi të vendosë reklama përbri rezultateve të kërkimeve si dhe në faqe të tjera interneti, dollarët nisën të vërshojnë me miliona dhe miliarda. Ishte një model që ripërcaktoi mënyrën si bëhet biznes në internet për të gjithë llojet e pjesëmarrësve: ndërto trafik, duke ofruar materiale falas, dhe fito para nga reklamat. Kjo formulë thuhet se zë 99% të të ardhurave vjetore të Google që janë 16.6 miliardë dollarë dhe fitimit 4.2 miliardë dollarë.
Kudo
Tentakulat e Google janë kudo. Ajo ka shërbime për blogging, e-mail, mesazhe të çastit, për të bërë Pazar dhe rrjetëzim social. Ofron një grup programesh si dhe mjete të tjerë për të rivalizuar produktet e Microsoft. Eshtë duke ndërtuar një platformë për telefonë celularë që mund të sfidojë Iphone-n e Apple. Sapo ka lançuar Knol, një enciklopedi që do të konkurojë Wikipedian. Në Amerikë, Gogle Health u mundëson përdoruesve që të ruajnë të dhënat e tyre mjekësore. Kompania po punon gjithashtu me përkthimin e gjuhëve, njohjen e zërit dhe kërkimin e videove. Brin dhe Page i kanë hedhur madje sytë edhe nga hapësira: ata kanë ofruar një çmim 20 milionë dollarë për atë që ndërton një anije kozmike me financime private që do të ulet në Hënë.
A mund të jenë këto shumë përgjegjësi për një institucion të vetëm, e jo më një korporatë shumëkombëshe? Motoja informale e Google "Mos ji i keq" vihet në provë përditë. Një kompani e lindur në utopianizmin e Kalifornisë Veriore tani e sheh veten si një perandori 157 miliardëshe biznesi, në ndjekje të fitimeve, në luftë për të mbytur konkurentët, duke hedhur në erë modelet e vjetër të biznesit.
Këto shqetësime nuk vlejnë vetëm për Amerikën. Si kryetar i Komisionit parlamentar të Kulturës, Medias dhe Sportit, John Whittingdale është përplasur disa herë me Google, duke përfshirë debatin e fundit, nëse YouTube duhet të bëjë më shumë për të bllokuar materialet ofenduese. "Nuk ka asnjë dyshim që ata janë shumë të fuqishëm", thotë ai. "Ka shqetësim për dominimin e tyre në reklamimin online. Kur dikush është në një pozitë të tillë të fortë, të paktën duhet ta shohësh". Ambienti relaksues në Google është një pjesë kyçe e suksesit. Përftimet falas për stafin përfshijnë tre vakte të bollshëm në ditë, masazhe dhe shërbime lavanderie si dhe një palestër dhe pishinë. Inxhinierë të veshur casual shihen shpesh, duke luajtur bilardo, volejboll apo hokej. Pavarësisht projekteve mjedisore dhe degës filantrope, perceptimi për Google po shndërrohet gradualisht nga Davidi trim, në Goliathin e lig. Thënë me fjalët e ish-drejtorit ekzekutiv të Intel, Andy Grove, ajo po shihet gjithnjë e më shumë si një kompani që "merr steroide, me një gisht në çdo industri". Nga një garazhd në periferi, thonë, doli kompania që gllabëroi botën.
Historia
Nr. 232, Santa Margarita Avenue, Menlo Park, Kaliforni, duket si një tjetër shtëpi e zakonshme në një tjetër rrugë të zakonshme. Susan Vojcicki bleu shtëpinë me katër dhoma për afro 600 000 dollarë në 1998 dhe ia dha me qera garazhdin dy studentëve të Stanfordit për 1700 dollarë në muaj, për të mundësuar pagimin e kredisë. Larry Page dhe Sergey Brin ishin takuar tre vite më herët kur Brin ishte një udhërrëfyes për studentët e rinj në Stanford dhe Page ishte në grupin e tij. Fillimisht, të dy e konsideruan njëri tjetrin të padurueshëm. Por ishte fillimi i një miqësie shumë fitimprurëse.
Page ish i interesuar në matematikën e internetit dhe nisi të studiojë lidhjet. Mprehtësia e tij qëndroi në faktin se i mendoi faqet e internetit si dokumenta akademikë, që ndërtonin argumenta përmes citimeve të dokumentave të mëparshëm (dhe i liston ato në shënimet e fundit të faqes). Po kështu, faqet e internetit përmbajnë link-e, të cilat kur klikohen e çojnë përdoruesin në një tjetër faqe. Page kuptoi se, numri i link-eve në një faqe do të qe një udhërrëfyes i dobishëm për rëndësinë e saj relative. Ai punoi me rusin Brin për të krijuar një algoritëm kompleks, që do të rendiste faqet sipas lidhjes, e më pas kthenin atë në një motorr kërkimi për internetin. Versioni i parë i Google - që mori emrin sipas googol, termi për 1 e pasuar nga 100 zero - doli në faqen e internetit të Stanford në gusht 1996.
Page dhe Brin janë përshkruar si Toas Edisonët e internetit. Ashtu si shumë prej shpikësve të mëdhenj të historisë, ata ishin në vendin e duhur në kohën e duhur, duke ngarë dallgën e bumit të internetit dhe duke i shpëtuar përplasjes së madhe. Bashkëthemeluesit nuk patën asnjëherë synim të ndërtonin një biznes, por donin të shijonin frytet e suksesit, duke fluturuar përreth botës me një Boeing 767, bërë surf në oqean dhe ndjekur pasionet si mjedisi. Brin dhe Page, mbeten bashkëpresidentë, Brin i ngarkuar me teknologjinë dhe Page përgjegjës për lancimin e produkteve. Por, rritja e fuqishme e viteve të fundit është udhëhequr nga Eric Schmidt, i cili iu bashkua dyshes në 2001 si truri komercial, një negociator mes evangjelizmit të themeluesve dhe etjes së aksionerëve për fitime.
Tashmë, sfida më e madhe përballë Google është privacia - gjë që një prej drejtuesve e ka etiketuar "bomba e atomit". Google është makina më eficiene e mbledhjes së informacionit, që është ndërtuar ndonjëherë. Sa herë e përdor për të kërkuar në internet, çdo e dhënë e jotja rregjistrohet dhe ruhet për 18 muaj. Ne, hyn në ndonjë prej shërbimeve të personalizuar të Google, si Google Checkout, kompania mbledh të dhëna që kanë të bëjnë me rregjistrimin tënd. Objektivi kryesor është të mësojë për preferencat e tua me qëllim që të të ofrojë rezultate më të mirë kërkimi si dhe të të dërgojë reklama të ndryshme. Peter Fleischer, këshilltar për privacinë globale në Google thotë se, kompania po bën gjithë përpjekjet për të qenë transparente për të dhënat që mbledh, duke përfshirë një seri videosh shpjeguese në YouTube. Ai shton: "Ne ofrojmë shërbime sipas dy shijeve. Nëse nuk hyn, por shkon drejt e në kërkim, atëherë informacioni është anonim. Nëse hyn e rregjistrohesh, do të kujtojë historinë tënde të navigimit dhe do të të ofrojë përfitimet e kërkimit të personalizuar. Edhe për këto shërbime mund të përdorësh një pseudonim: Google nuk ka nevojë të dijë dhe nuk do të dijë emrin tënd të vërtetë". Eshtë e vërtetë se, Google nuk detyron askënd të zbulojë asgjë. Por, përdoruesit preferojnë të japin sa më shumë informacion për të marrë shërbime të personalizuar. Google mund të të kursejë kohë e para, të të gjejë një restorant sipas shijes apo një doktor për t'u shëruar, por gjithë këto t'i ofron vetëm nëse të njeh mirë. Ndihmoje të të ndihmojë; kjo është ideja. Schmidt shkaktoi habi gjatë një udhëtimi në Londër vitin që kaloi, kur deklaroi: "Ne nuk mund t'u përgjigjemi as përgjigjeve me bazë sepse nuk dimë mjaftueshëm për ju. Qëllimi është t'u mundësojmë përdoruesve të Google që të pyesin gjëra të tilla si 'Çfarë do të bëj nesër' apo 'Çfarë pune duhet të gjej'?" Ky është aspekti më i rëndësishëm i ekspansionit të Google.
"Problemi me Google është se ata duhet te vazhdojnë të rriten", thotë Andrew Keen. "Nëse duan, ata mund të shkatërrojnë biznesin e reklamave dhe të vrasin gazetat. Çdo gëj që ata bëjnë ka një impakt të thellë. Eshtë si ajo thënia për Amerikën: kur teshtin Google, ftohet pjesa tjetër e botës".
Lindur në idealizmin e Silicon Valey, tashmë e përkëdhelur nga kandidatët për Shtëpinë e Bardhë, Google nuk është si kompanitë e tjera. Ajo po kolonizon dhe depërton hapësirën mendore, është një Shell apo një BP e informacionit. Stafi i vet, zakonisht më të mprehtët dhe më të mirët gjithmonë pyet: "Përse jo?" Tashmë, po punëson disa ekspertë të mençur për të shpjeguar përse përgjigja ndonjëherë duhet të jetë "jo". Ndoshta mund të jetë shumë vonë. Mrekullia që Page dhe Brin i dhanë botës dhjetë vjet më parë u shndërrua në një gorillë gjigande në kohë rekord. Por, askush nuk u kujtua të pyesë - çfarë ndodh kur një gorillë rritet e rritet pa pushim?

Google+ Followers